Bir kazaya veya acil duruma müdahalede en kritik aşama, olay yeri ve yaralının doğru şekilde değerlendirilmesidir. İlk dakikalarda yapılacak doğru uygulamalar, yaralının yaşam şansını artırır ve profesyonel ekiplerin işini kolaylaştırır. Bu nedenle ilk yardımcı, olay yerine bilinçli, kontrollü ve güvenli bir şekilde yaklaşmalıdır.
1. Olay Yerine Güvenli Yaklaşım
İlk yardımın temel kuralı, önce kendi güvenliğini sağlamaktır. Tehlikeye giren bir ilk yardımcı, hem kendisi hem de yaralı için risk oluşturur.
- Olay yerine yaklaşırken çevreyi gözlemleyin.
- Yangın, yoğun trafik, elektrik hattı, gaz kaçağı, kesici/yaralayıcı nesneler gibi tehlikeleri kontrol edin.
- Gerekirse çevre güvenliğini sağlayın veya profesyonel ekiplerden destek isteyin.
- Ortam güvenliyse yaralının yanına yaklaşın; güvenli değilse yaralıyı bilinçsizce hareket ettirmeyin.
Unutmayın: Güvenli ortam yoksa ilk yardım yoktur.
2. Yaralıya İlk Temas ve Bilinç Kontrolü
Yaralı değerlendirmenin ilk adımı, bilinç düzeyini kontrol etmektir.
- Yaralıya yaklaşırken kendinizi tanıtın: “Ben ilk yardım eğitimi aldım, size yardımcı olacağım.”
- Omzuna hafifçe dokunarak “İyi misiniz?” diye seslenin.
- Tepki yoksa yüksek sesle tekrar çağırın ve fiziksel uyaranı artırın (hafif omuz silkme).
Bilinç durumu 3 şekilde değerlendirilir:
- Bilinç açık: Sorulara yanıt verir, çevreye tepkilidir.
- Bilinç kapalı: Tepki yoktur, acil müdahale gerekir.
- Yarı bilinçli: Seslenmeye tepki verir, ancak karışık ve zayıf tepkiler gösterir.
3. Solunum Değerlendirmesi
Bilinç kapalı bir kişide ilk kontrol edilmesi gereken, solunum var mı yok mu sorusudur.
- Baş-çene pozisyonu verilir (hava yolu açılır).
- “Bak – Dinle – Hisset” yöntemi uygulanır:
- Bak: Göğsün inip kalktığına bakın.
- Dinle: Yanağınızı ve kulağınızı yaralının ağzına yaklaştırarak nefes sesini dinleyin.
- Hisset: Nefesin yanağınıza değip değmediğini hissedin.
Bu değerlendirme 10 saniyeyi geçmemelidir.
Sonuç:
- Solunum yoksa: Hemen 112 aranmalı ve temel yaşam desteğine başlanmalıdır.
- Solunum varsa: Yaralı uygun pozisyona alınır ve diğer değerlendirmelere geçilir.
4. Nabız ve Dolaşım Kontrolü
Dolaşım belirtileri, hastanın yaşam bulguları hakkında önemli bilgi verir.
- Nabız, yetişkinlerde boyun (karotis) bölgesinden kontrol edilir.
- 10 saniyelik sürede nabızın varlığı veya yokluğu değerlendirilir.
- Cilt rengi, sıcaklığı ve nemi değerlendirilerek şok belirtileri kontrol edilir.
Dolaşım belirtileri yoksa: Hemen kalp masajı başlanmalıdır.
Dolaşım varsa: Yaralı dikkatle gözlemlenir ve gerekirse şok pozisyonu uygulanır.
5. Yaralının Genel Değerlendirilmesi
Solunum ve dolaşım kontrolünden sonra yaralının tüm vücudu hızlı bir şekilde değerlendirilir.
- Kanama var mı? (En öncelikli bulgu)
- Kırık, çıkık, burkulma şüphesi var mı?
- Bilinç değişikliği, baş-boyun travması belirtisi var mı?
- Göğüs hareketleri eşit mi?
- Karında sertlik ya da hassasiyet bulunuyor mu?
- Yaralının kıyafetleri veya vücut pozisyonu travma hakkında ipucu veriyor mu?
Bu değerlendirme sırasında yaralı gereksiz şekilde hareket ettirilmemelidir.
6. Öncelikli Değerlendirme Sırası (ABC Yaklaşımı)
İlk yardımcı, yaralıyı her zaman ABC sırasıyla değerlendirir:
- A – Airway (Hava Yolu): Açık mı?
- B – Breathing (Solunum): Var mı, yeterli mi?
- C – Circulation (Dolaşım): Nabız, kanama, şok belirtileri var mı?
Bu sistematik yaklaşım, karmaşık bir olay yerinde bile ilk yardımın doğru uygulanmasını sağlar.
